Tìm hiểu về vai trò cơ bản của ASEAN trong cơ chế hợp tác ngoại khối

Để hoạt động một cách hiệu quả trong việc xây dựng khu vực hòa bình, an ninh và ổn định lâu dài, kinh tế tăng trưởng bền vững, thịnh vượng chung và tiến bộ xã hội, thì đối với các quốc gia Đông Nam Á, việc xây dựng nên ASEAN vẫn là chưa đủ. Để phát triển hơn nữa trong các lĩnh vực chính trị - an ninh, kinh tế, văn hóa – xã hội, các quốc gia thành viên ASEAN nhận thấy cần phải có các cơ chế hợp tác ngoại khối, tức là việc thiết lập và phát triển quan hệ hữu nghị giữa ASEAN với các đối tác ngoài ASEAN.

Trong những cơ chế hợp tác ngoại khối đó, ASEAN đóng một vai trò đặc biệt và quan trọng. Sau đây là những vai trò cơ bản và nổi bật nhất của ASEAN trong cơ chế hợp tác ngoại khối.

ASEAN đóng vai trò là chủ thể đề xướng

Các ý tưởng về thiết lập quan hệ hợp tác giữa ASEAN với đối tác bên ngoài hầu như đều do các quốc gia thành viên ASEAN đưa ra xuất phát từ chính nhu cầu nội tại của ASEAN và các đối tác; đồng thời cũng do sự tác động của xu thế toàn cầu hóa và khu vực hóa.

Ta có thể thấy rõ điều này qua hình thức hợp tác ngoại khối nổi bật nhất của ASEAN, đó là ASEAN+3. Ý tưởng đầu tiên về ASEAN+3 được đưa ra bởi một trong những quốc gia thành viên của ASEAN, đó là Malaysia. Năm 1990, Thủ tướng đương thời của Malaysia, Mohamad bin Mahathir, đã đề xuất ý tưởng về một khối mậu dịch với cái tên Nhóm Kinh tế Đông Á (East Asia Economic Group), theo đó, Đông Á bao gồm 10 nước ASEAN cộng với các nước Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc. Tuy nhiên, ý tưởng này đã không được triển khai mạnh mẽ trong thực tế mà một trong những nguyên nhân chính là thiếu sự nhiệt tình của một số nước dự kiến là thành viên. Tuy nhiên, đến năm 1997, Hợp tác ASEAN+3 được hình thành với cuộc họp Cấp cao không chính thức lần đầu tiên giữa ASEAN và 3 quốc gia Đông Bắc Á và khuôn khổ hợp tác này được chính thức hóa vào năm 1999. Như vậy, trong quan hệ hợp tác ASEAN+3, ASEAN cũng thể hiện là chủ thể đề xướng, mặc dù điều đó không trực tiếp và rõ ràng.

ASEAN đóng vai trò là động lực chính và là trung tâm của quan hệ hợp tác

Không chỉ là chủ thể đề xướng, ASEAN còn giữ vai trò là động lực chính và là trung tâm của quan hệ hợp tác. Vai trò của ASEAN thể hiện thông qua việc các hội nghị của ASEAN với đối tác bên ngoài (ở các cấp nguyên thủ quốc gia, bộ trưởng, quan chức cao cấp...) thường được tổ chức song song về địa điểm, thời gian với các hội nghị của ASEAN.

Điều này cũng được thể hiện trong thiết chế điều phối của ASEAN+3. Các thiết chế điều phối cao nhất trong khuôn khổ ASEAN+3 là Hội nghị Cấp cao ASEAN+3, Hội nghị ngoại trưởng ASEAN+3 đều được tổ chức cùng với Hội nghị tương ứng của ASEAN là Hội nghị Cấp cao ASEAN và Hội nghị ngoại trưởng ASEAN.

ASEAN đóng vai trò đưa ra những nội dung hợp tác

Ngoài ra, nội dung các lĩnh vực cụ thể của hợp tác ngoại khối đều dựa trên nội dung các lĩnh vực đã và đang được triển khai trong khuôn khổ hợp tác nội khối của ASEAN với mục đích dựa trên những cam kết đã đạt được trong hợp tác nội khối để thu hút các đối tác bên ngoài tham gia. Cách thức hợp tác này đảm bảo cho ASEAN không bị hòa tan trong hợp tác ngoại khối. ASEAN vẫn duy trì được vị thế, tiếng nói của mình và giữ được ảnh hưởng nhất định trong tiến trình hợp tác ngoại khối.

Như vậy có thể thấy, ASEAN đóng một vai trò quan trong trong cơ chế hợp tác ngoại khối. Mặc dù trong hợp tác ngoại khối ASEAN cũng chỉ có tư cách như một thành viên, nhưng vai trò này không thể thay thế được bởi bất cứ quốc gia nào.

Trên đây là quan điểm của tôi về vai trò cơ bản của ASEAN trong cơ chế hợp tác ngoại khối. Rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của các bạn!