Những điểm khác biệt giữa tòa án và trọng tài thương mại trong giải quyết tranh chấp thương mại

Tòa án và trọng tài thương mại là 2 trong 4 hình thức giải quyết tranh chấp thương mại. Khác với 2 hình thức còn lại là thương lượng và hòa giải thương mại, giải quyết tranh chấp thông qua tòa án và trọng tài thương mại đòi hỏi phải có một phán quyết mang tính chất bắt buộc của một bên thứ ba. Tuy nhiên, hai hình thức giải quyết tranh chấp này cũng có những điểm khác biệt. Sau đây, tôi xin đưa ra một số điểm khác biệt cơ bản nhất giữa tòa án và trọng tài thương mại trong giải quyết tranh chấp thương mại, để từ đó bạn đọc có thể phân biệt rõ ràng hai hình thức này.

Thứ nhất, về tư cách pháp lý của bên thứ ba

Bên thứ ba trong giải quyết tranh chấp thương mại là bên đứng giữa để giúp đưa ra một biện pháp thống nhất đảm bảo quyền lợi hợp lý cho cả hai bên tranh chấp. Tòa án và trọng tài thương mại chính là những bên thứ ba trong các hình thức giải quyết tranh chấp cùng tên. Tuy cùng là bên thứ ba trong tranh chấp thương mại, nhưng tòa án và trọng tài thương mại lại có tư cách pháp lý hoàn toàn khác nhau. Tòa án là cơ quan Nhà nước, đại diện cho Nhà nước để thực hiện việc giải quyết tranh chấp. Phạm vi giải quyết của Tòa án cũng rất rộng, bởi Nhà nước có quyền quản lý tất cả các mặt của xã hội. Còn trọng tài thương mại thì chỉ đại diện cho chính nó, dưới dạng một tổ chức phi chính phủ hay một tổ chức xã hội – nghề nghiệp. Phạm vi giải quyết của trọng tài thương mại cũng hẹp hơn so với Tòa án, chỉ gói gọn trong lĩnh vực thương mại.

Thứ hai, về thẩm quyền giải quyết tranh chấp của bên thứ ba

Do tư cách pháp lý khác nhau, nên thẩm quyền của tòa án và trọng tài thương mại cũng khác nhau. Thẩm quyền của cơ quan giải quyết tranh chấp bao gồm cả thẩm quyền theo lãnh thổ và thẩm quyền theo vụ việc.

Xét về thẩm quyền theo lãnh thổ, thì tòa án sẽ có phạm vi thẩm quyền hẹp hơn so với trọng tài thương mại. Tòa án chỉ giải quyết tranh chấp trong phạm vi lãnh thổ mà mình có thẩm quyền theo quy định của pháp luật. Trong khi đó, trọng tài thương mại thì không bị ràng buộc bởi phạm vi lãnh thổ, thẩm quyền giải quyết của trọng tài thương mại có thể là trên phạm vi toàn quốc, thậm chí phạm vi quốc tế.

Xét về thẩm quyền theo vụ việc, thì trọng tài thương mại lại có phạm vi thẩm quyền hẹp hơn so với tòa án. Trọng tài thương mại chỉ có thẩm quyền giải quyết khi các bên tranh chấp thỏa thuận về việc sử dụng trọng tài, còn tòa án thì có thẩm quyền giải quyết đối với hầu hết các vụ tranh chấp thương mại.

Thứ ba, về tính công khai của hình thức giải quyết tranh chấp

Giải quyết tranh chấp thông qua trọng tài thương mại có thể được giữ bí mật hoặc công khai tùy theo thỏa thuận của các bên, bởi bản chất của hình thức giải quyết tranh chấp này là dựa trên sự thỏa thuận. Việc được giữ bí mật nội dung giải quyết tranh chấp cũng là một lí do khiến cho nhiều cuộc tranh chấp được giải quyết thông qua trọng tài thương mại.

Trái lại, giải quyết tranh chấp thông qua tòa án thì luôn bắt buộc phải công khai, bởi tòa án là cơ quan công, nên việc xét xử luôn phải đảm bảo tính minh bạch, không chỉ giúp bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên, mà còn thể hiện tính giáo dục, răn đe đối với xã hội.

Thứ tư, về kết quả giải quyết tranh chấp

Phán quyết của trọng tài thương mại về bản chất chính là lời tuyên bố chính thức về thỏa thuận của các bên sau khi giải quyết tranh chấp. Hay nói cách khác, phán quyết của trọng tài thương mại chính  là kết quả thỏa thuận của các bên được khẳng định lại bởi trọng tài. Phán quyết của trọng tài thương mại có tính chất chung thẩm, không thể thay thế, và có sự ràng buộc đối với các bên. Tuy nhiên, theo quy định của pháp luật về trọng tài thương mại hiện hành, vẫn chưa có chế tài nào nếu như các bên không thực hiện đúng phán quyết của trọng tài.

Quyết định giải quyết tranh chấp của tòa án được đưa ra bởi thẩm phán sau khi đã xem xét các khía cạnh của vụ tranh chấp. Do đó, kết quả giải quyết tranh chấp hoàn toàn dựa vào ý chí của bên thứ ba, chứ không phải dựa trên thỏa thuận của các bên như phán quyết của trọng tài. Quyết định của tòa án có thể kháng nghị, kháng cáo, và cũng có sự ràng buộc đối với các bên. Một điểm khác biệt nữa là nếu một trong các bên không thực hiện đúng với quyết định mà tòa án đã ban hành, thì sẽ bị cưỡng chế thực hiện theo quy định của pháp luật.

Trên đây là một số điểm khác biệt giữa tòa án và trọng tài thương mại trong giải quyết tranh chấp thương mại theo hiểu biết của tôi. Rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của các bạn!