Thủ đoạn gian lận thuế thu nhập cá nhân thông qua giảm trừ gia cảnh

Giảm trừ gia cảnh là một quy định của thuế thu nhập cá nhân, theo đó, người thuộc diện được giảm trừ gia cảnh thì sẽ được giảm một mức thuế nhất định theo quy định của pháp luật. Theo quy định của Luật Thuế thu nhập cá nhân hiện hành, thì giảm trừ gia cảnh là số tiền sẽ được trừ trực tiếp vào thu nhập chịu thuế, tức là được trừ trước khi tính mức thuế phải nộp. Tuy nhiên, Luật này cũng giới hạn thu nhập được trừ chỉ bao gồm thu nhập từ kinh doanh, tiền lương, tiền công, và đối tượng được giảm trừ gia cảnh chỉ bao gồm những người thuộc diện cá nhân cư trú.

Giảm trừ gia cảnh bao gồm 2 khoản giảm trừ: Giảm trừ cho cá nhân là đối tượng nộp thuế và Giảm trừ cho người phụ thuộc. Giảm trừ cho cá nhân là đối tượng nộp thuế là khoản tiền mà người nộp thuế được trừ ra khỏi thu nhập chịu thuế trước khi tính thuế thu nhập cá nhân, nhằm giúp họ trang trải những chi phí liên quan đến việc phát sinh thu nhập, ví dụ như: tiền thuê nhà, chi phí đi lại, ăn uống, sinh hoạt để tái sản xuất sức lao động... (mức giảm trừ hiện hành là 9 triệu đồng/tháng). Giảm trừ cho người phụ thuộc là khoản tiền giảm trừ cho người phụ thuộc mà người nộp thuế được trừ ra khỏi thu nhập chịu thuế trước khi tính thuế thu nhập cá nhân. Người phụ thuộc là những người mà người nộp thuế có trách nhiệm nuôi dưỡng, ví dụ: con, vợ, chồng, cha, mẹ... (mức giảm trừ hiện hành là 3,6 triệu đồng/ người/ tháng).

Tuy giảm trừ gia cảnh là một quy định rất nhân văn và phù hợp để hướng tới đảm bảo công bằng xã hội, nhưng nó vẫn còn nhiều kẽ hở để cho một số cá nhân lợi dụng lách thuế. Sau đây, tôi xin nêu ra một số lỗ hổng trong quy định về giảm trừ gia cảnh, tạo điều kiện cho cá nhân trốn thuế.

Thứ nhất, pháp luật thuế thu nhập cá nhân hiện nay chưa giới hạn số lượng con là người phụ thuộc

Mặc dù đã có chính sách về kế hoạch hóa gia đình khuyến khích mỗi gia đình chỉ nên có 1 đến 2 con, nhưng pháp luật về thuế thu nhập cá nhân lại không nêu ra vấn đề giới hạn số lượng con là người phụ thuộc. Như vậy, việc chưa quy định số lượng con là người phụ thuộc có vẻ như đang mâu thuẫn với chính sách kế hoạch hóa gia đình, khi mà cứ thêm 1 con, người nộp thuế lại có thêm người phụ thuộc và lại được giảm trừ thêm thuế. Trong khi đó, giả sử trên cùng một mức thu nhập, thì những người chấp hành chính sách dân số và kế hoạch hóa gia đình, thực hiện sinh chỉ từ 1 đến 2 con lại có thể phải nộp thuế nhiều hơn những người không chấp hành.

Thứ hai, phạm vi đối tượng phụ thuộc được quy định trong luật là khá lớn, và không phản ánh đúng thực tế xã hội.

Trên thực tế, nhiều người mặc dù không có khả năng lao động, bị khuyết tật, hay có thu nhập dưới 1 triệu đồng/ tháng... nhưng lại có nhiều tài sản riêng có thể trang trải cuộc sống nhưng vẫn được kê khai vào đối tượng phụ thuộc. Hoặc có những người mặc dù có thu nhập nhưng không được trả qua thẻ ngân hàng, nên vẫn có thể liệt kê vào làm người phụ thuộc, qua mắt cơ quan quản lý thuế. Như vậy, vừa không đảm bảo công bằng xã hội, vừa tạo kẽ hở dễ dàng để cá nhân gian lận thuế.

Thứ ba, luật thuế thu nhập cá nhân quy định cháu là con của anh, chị, em ruột cũng là đối tượng phụ thuộc.

Quy định này rất dễ tạo lỗ hổng để lách thuế bởi trên thực tế, để đảm bảo không gian lận thuế, cần có sự phối hợp quản lý giữa cơ quan thuế với công an địa phương. Mà trên thực tế, điều này lại chưa được thực hiện. Do đó, với quy định như vậy, rất nhiều người đã kê khai cháu ruột sống chung với mình để được hưởng giảm trừ gia cảnh, gây thất thu cho ngân sách nhà nước, mặc dù người cháu vẫn sống cùng với cha mẹ trên thực tế, chỉ là thu nhập của họ chưa tới mức phải nộp thuế thu nhập cá nhân.

Thứ tư, kê khai trùng người phụ thuộc để tăng mức giảm trừ gia cảnh

Mặc dù đã có quy định về việc cấp mã số thuế cho người phụ thuộc nhằm quản lý việc kê khai để tránh thất thu ngân sách, nhưng giấy tờ chứng minh người phụ thuộc lại lưu trữ không ở cơ quan thuế mà ở nhiều nơi, nên khó kiểm tra độ chính xác của thông tin. Một vụ việc điển hình về kê khai giảm trừ gia cảnh trong những năm gần đây là vụ việc của ông Đỗ Văn Hoan – Cục trưởng Cục thuế tỉnh Ninh Bình. Trong nhiều năm, ông Hoan đã khai giảm trừ gia cảnh cho mẹ vợ là bà Nguyễn Thị Thoa. Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Oanh – vợ của ông cũng kê khai nuôi mẹ đẻ là bà Thoa, và cũng tính giảm trừ cho mẹ đẻ của mình, mặc dù pháp luật thuế thu nhập cá nhân đã quy định trong trường hợp có nhiều người nộp thuế cùng chung người phụ thuộc phải nuôi dưỡng thì phải tự thỏa thuận để đăng ký giảm trừ gia cảnh vào một người nộp thuế. Như vậy, hai vợ chồng ông Hoan, bà Oanh đã có hành vi cố tình khai không đúng đối tượng, khai trùng người phụ thuộc để gian lận thuế thu nhập cá nhân.

Như vậy có thể thấy, quy định về giảm trừ gia cảnh trong Luật Thuế thu nhập cá nhân hiện hành còn rất nhiều lỗ hổng. Mong rằng những lỗ hổng này sẽ được sửa chữa kịp thời bởi các cơ quan lập pháp, ngăn chặn sự thất thoát ngân sách không đáng có.

Trên đây là quan điểm của tôi về thủ đoạn gian lận thuế thu nhập cá nhân thông qua giảm trừ gia cảnh, cũng như những thiếu sót hiện thời của luật về loại thuế này. Mong nhận được những ý kiến đóng góp từ các bạn!