Nhận xét về hạn chế của biện pháp cầm giữ tài sản trong thực hiện nghĩa vụ dân sự

Không phải là một hình thức mới liên quan đến hợp đồng dân sự trong các hệ thống pháp luật dân sự, nhưng cầm giữ tài sản chỉ mới được công nhận là một biện pháp bảo đảm thực hiện hợp đồng kể từ khi Bộ luật Dân sự 2015 được ban hành. Với vai trò mới là một biện pháp bảo đảm mới, cầm giữ tài sản vẫn còn những hạn chế nhất định cần được cải thiện.

Sau đây tôi xin đưa ra một số hạn chế của biện pháp này dựa trên hiểu biết của mình:

Quyền tuyệt đối của bên có quyền chỉ có hiệu lực khi bên có quyền còn giữ tài sản

Tuy người cầm giữ trong hợp đồng có quyền tuyệt đối khi giữ tài sản, nhưng quyền đó sẽ biến mất ngay khi người đó không còn giữ tài sản nữa. Khác với bên nhận cầm cố, hay thế chấp, nếu bên cầm giữ tài sản giao tài sản để bán đấu giá thì bên cầm giữ tài sản sẽ tự động mất đi quyền cầm giữ tài sản và sẽ không còn được ưu tiên thanh toán so với các chủ nợ khác. Tương tự, nếu bên cầm giữ bỏ tài sản và giao nó cho một người thứ ba thì bên cầm giữ cũng không thể thực hiện quyền truy đòi tài sản của mình.

Sự thỏa thuận về căn cứ chấm dứt việc cầm giữ tài sản có thể gây bất lợi trong bảo đảm quyền của bên cầm giữ

Việc thỏa thuận về giới hạn các căn cứ chấm dứt việc cầm giữ tài sản giữa bên cầm giữ và bên có nghĩa vụ có thể vô tình loại trừ sự thỏa thuận giữa bên cầm giữ tài sản và các bên có quyền yêu cầu khác. Trong khi đó, trên thực tế, việc thỏa thuận để đảm bảo quyền lợi của mình giữa những bên có quyền với nhau vốn khá thông dụng và cũng là một cách hiệu quả để bên cầm giữ tài sản bảo vệ quyền lợi của mình.

Trong thực tế, việc chấm dứt cầm giữ tài sản có thể được các chủ nợ khác và bên có quyền thỏa thuận. Đây là một tình huống thường gặp và cách thức mà các bên áp dụng để giải quyết thường phụ thuộc vào mức độ chênh lệch giữa giá trị của tài sản cầm giữ so với giá trị của nghĩa vụ phát sinh từ hợp đồng song vụ:

• Nếu nghĩa vụ phát sinh từ hợp đồng song vụ có giá trị thấp hơn giá trị của tài sản bị cầm giữ, thông thường các chủ nợ khác sẽ cùng nhau thanh toán khoản nợ cho người cầm giữ tài sản để có thể kê biên tài sản và bán để thu hồi nợ.

• Nếu giá trị của tài sản bị cầm giữ thấp hơn giá trị của nghĩa vụ phát sinh từ hợp đồng song vụ, thì hiệu quả của việc cầm giữ hạn chế hơn rất nhiều so với trường hợp nêu trên vì lúc này bên cầm giữ tài sản buộc phải tiếp tục giữ tài sản mà không được bán tài sản đó vì nếu bán tài sản thì bên cầm giữ tài sản sẽ có chung số phận như các chủ nợ không có bảo đảm khác. Trong trường hợp này, người cầm giữ tài sản có thể thỏa thuận với các chủ nợ khác để được trả một phần khoản nợ của mình trước khi trao tài sản cho các chủ nợ này.

Như vậy, biện pháp cầm giữ tài sản có một vài hạn chế lớn, liên quan trực tiếp đến đối tượng của nó, chính là tài sản cầm giữ. Vì vậy, trong quan hệ nghĩa vụ dân sự mà được bảo đảm bằng biện pháp cầm giữ tài sản, người cầm giữ cần lưu ý những hạn chế này để bảo vệ tối đa quyền lợi của mình.