Một số kiến nghị hoàn thiện quy định của pháp luật về thỏa thuận trọng tài

Thỏa thuận trọng tài là một hình thức giải quyết tranh chấp khá phổ biến trong hoạt động thương mại. Không những đảm bảo tính linh hoạt của việc giải quyết tranh chấp, thỏa thuận trọng tài còn đảm bảo sự chủ động của các bên trong tranh chấp.

Do sự phổ biến cũng như tính định đoạt của hình thức giải quyết tranh chấp này, nên Luật Trọng tài thương mại đã ra đời để điều chỉnh những vấn đề cơ bản, tránh sự lạm dụng hình thức thỏa thuận trọng tài để trục lợi cho một bên trong tranh chấp. Tuy nhiên, dù đã được quy định cụ thể, Luật Trọng tài thương mại vẫn còn có một vài điểm hạn chế. Sau đây, tôi xin chỉ ra những hạn chế đó, đồng thời nêu một số ý kiến hoàn thiện như sau:

Thứ nhất, về thời điểm có hiệu lực của thỏa thuận trọng tài

Thỏa thuận trọng tài có thể tồn tại dưới một trong hai dạng đó là: điều khoản trọng tài nằm trong hợp đồng hoặc thỏa thuận trọng tài riêng biệt. Khi là điều khoản trọng tài nằm trong hợp đồng thì thời điểm có hiệu lực của thỏa thuận trọng tài cũng đồng thời là thời điểm có hiệu lực của hợp đồng. Nhưng khi là một thỏa thuận trọng tài riêng biệt thì thời điểm có hiệu lực của thỏa thuận trọng tài lại không được xác định trong Luật Trọng tài thương mại hiện hành. Đây là một thiếu sót bởi thời điểm có hiệu lực có vai trò quan trọng trong thỏa thuận trọng tài, đó là thời điểm các bên chịu sự ràng buộc và phải thực hiện nghĩa vụ phát sinh từ thỏa thuận trọng tài. Vì vậy cần bổ sung thêm quy định về thời điểm có hiệu lực để làm rõ vấn đề này.

Thứ hai, chưa có chế tài trong trường hợp một bên không thực hiện đúng thỏa thuận trọng tài đã xác lập

Thỏa thuận trọng tài được xác lập dựa trên thỏa thuận của các bên, bởi vậy, các bên hoàn toàn được tự do lựa chọn trước khi đưa ra quyết định. Vì thế, mỗi bên cần tôn trọng quyết định của chính mình thể hiên ở việc thực hiện nghiêm chỉnh thỏa thuận trọng tài. Tuy nhiên, không phải trong mọi trường hợp, các bên sau khi đã thỏa thuận đều thực hiện đúng theo những gì mình đã cam kết. Nhưng trong Luật Trọng tài thương mại hiện hành, vẫn chưa có một chế tài nào được quy định để xử lý trường hợp đó. Pháp luật nên quy định chế tài để phạt đối với cho bên không thực hiện đúng thỏa thuận để răn đe, tránh tình trạng bội ước. Về bản chất, thỏa thuận trọng tài cũng được xem là hợp đồng, khi vi phạm nghĩa vụ đã thỏa thuận trọng tài, cũng giống như hợp đồng nên cần có quy định về chế tài để đảm bảo lợi ích của các bên.

Thứ ba, về luật áp dụng cho thỏa thuận trọng tài

Thỏa thuận trọng tài hoàn toàn độc lập so với hợp đồng nên luật áp dụng cho thỏa thuận trọng tài và luật áp dụng đối với hợp đồng là độc lập với nhau. Khi thỏa thuận trọng tài là một điều khoản trong hợp đồng thì thông thường luật áp dụng cho hợp đồng cũng chính là luật áp dụng  cho thỏa thuận trọng tài. Nhưng khi thỏa thuận trọng tài ở dạng một thỏa thuận riêng biệt thì vấn đề trở nên phức tạp hơn nhiều, nhất là đối với các hợp đồng thương mại quốc tế. Các bên khi xác lập thỏa thuận trọng tài nên thỏa thuận rõ về vấn đề  này để tránh rắc rối có thể phát sinh sau này. Pháp luật không quy định rõ vấn đề này tuy nhiên sự thỏa thuận này hoàn toàn hợp lý. Do đó, pháp luật cần quy định rõ về vấn đề này, theo đó tạo cơ sở pháp lý cho phép các bên tự do lựa chọn luật áp dụng cho thỏa thuận trọng tài.

Trên đây là một số ý kiến của tôi về việc hoàn thiện các quy định pháp luật về thỏa thuận trọng tài thương mại. Rất mong nhận được những nhận xét của các bạn!